Anatomia narodowego kołowrotka. Jak „tradycja” i „mesjanizm” zjadają własny ogon
Żyjemy w kraju, w którym rzeczywistość społeczna bezustannie rozbija się o fasadę politycznych mitów. Z głośników, ambon i sejmowych mównic płynie nieustanny strumień haseł-wytrychów: „cywilizacja chrześcijańska”, „tradycyjny model rodziny”, „obrona wartości”. Dla jednych to świętość, dla innych – cyniczny produkt marketingu politycznego, za którym kryje się głębokie, intelektualne lenistwo i strach przed prawdą. Kiedy jednak gasną kamery, a kurtyna opada, zza medialnego parawanu wyłania się brutalny obraz rzeczywistości, w której najsilniejsze instytucje żerują na najsłabszych.
Mit rodziny z obrazka kontra nadwiślański matriarchat
W teorii konserwatywnych ideologów „tradycyjna rodzina” to sformalizowany, sakramentalny związek kobiety i mężczyzny, którego celem jest przedłużenie gatunku, oparty na sztywnym podziale ról. To idealny obrazek na plakat wyborczy – tani w utrzymaniu, bo słowa nic nie kosztują. W praktyce jednak, ta mityczna konstrukcja ustępuje pod naporem twardych danych Głównego Urzędu Statystycznego i Eurostatu.
Polska jest dziś jednym z europejskich liderów w statystykach samotnego rodzicielstwa – blisko 20% wszystkich domów to rodziny niepełne. W ponad 19% przypadków ten ciężar dźwigają samotne matki i babcie. To jest realna, codzienna struktura milionów polskich domów – matriarchat z konieczności, zrodzony z faktu, że co trzecie małżeństwo w Polsce kończy się rozwodem.
Najbardziej ponurym zgrzytem w tej opowieści o tradycji jest los dzieci z niepełnosprawnościami. Gdy w rodzinie pojawia się ciężka choroba, statystyki rozpadu związków szybują w górę. Dominujący społeczny eufemizm: „ojciec nie poradził sobie z problemem” to w rzeczywistości porzucenie partnerki i dziecka. Państwo, deklarujące obronę rodziny, przez lata pozostaje bezradne wobec miliardowych długów alimentacyjnych, a sądy rodzinne – często ślepe i bezrefleksyjne – działają siłą inercji. Potrafią obciążyć zaangażowanego ojca (np. dzielącego opiekę naprzemienną pół na pół i ponoszącego koszty stałe) gigantycznymi alimentami tylko dlatego, że system podświadomie i nawykowo traktuje matkę jako jedynego „prawdziwego” rodzica, nawet jeśli ta odeszła do nowego partnera. W tym układzie system nie widzi człowieka – widzi szablony.
Rebranding krzyża i zapomniana amnezja Słowian
Podobnemu procesowi politycznego fałszerstwa poddano pojęcie „cywilizacji chrześcijańskiej”. Współczesna narracja próbuje wmówić społeczeństwu, że przed rokiem 966 na ziemiach polskich istniała jedynie cywilizacyjna pustka i barbarzyństwo, a humanitaryzm i moralność to wyłączna zasługa Kościoła.
To historyczna amnezja. Podwaliny pod współczesną etykę kładli starożytni stoicy na wieki przed upowszechnieniem się nowej religii, a nowożytne prawa człowieka i sprzeciw wobec tortur rodziły się w epoce Oświecenia w krwawej kontrze do religijnego dogmatyzmu. „Cywilizacja chrześcijańska” w drodze po globalny monopol pożarła miliony istnień – od konkwisty w Amerykach, przez stosy inkwizycji, aż po brutalne, polityczne wycięcie bogatej tożsamości kulturowej dawnych Słowian. Chrzest Mieszka I był zimną kalkulacją władzy, która rdzenną kulturę, święte gaje i tradycje zepchnęła do podziemia, krwawo tłumiąc bunt ludowy (tzw. reakcję pogańską) przy pomocy obcych wojsk. Dzisiejsze hasła o „obronie cywilizacji” to ten sam mechanizm sprzed wieków – szukanie świętego usprawiedliwienia dla posiadania władzy i dzielenia ludzi na „swoich” i „obcych”.
Skąpstwo poznawcze i mechanizm kozła ofiarnego
Dlaczego ten ideologiczny cyrk wciąż działa, skoro rzeczywistość tak potwornie skrzeczy? Odpowiedzią jest intelektualne lenistwo – ewolucyjne „skąpstwo poznawcze” ludzkiego mózgu, który panicznie unika energetycznego wydatku, jakim jest samodzielne myślenie, analiza danych i kwestionowanie autorytetów. Łatwiej jest chwycić prymitywne, 15-sekundowe hasełko z ekranu telefonu, niż przeczytać książkę.
Kiedy w kraju brakuje pieniędzy, a usługi publiczne leżą, intuicja podpowiada, że obywateli obudzi „pusta lodówka”. Nic bardziej mylnego. Cyniczni liderzy – politycy i duchowni, którzy sami nie przestrzegają rygorów, jakie narzucają innym – potrafią perfekcyjnie sprywatyzować kryzys. Zamiast reformować niewydolną i skomplikowaną strukturę ochrony zdrowia, podsuwają namacalnego kozła ofiarnego. Łatwiej i bezpieczniej dla władzy jest, gdy sfrustrowany pacjent w kolejce uzna, że winna jest „Ukrainka z dzieckiem”, która rzekomo wcisnęła się przed niego, niż gdyby zaczął pytać o procent PKB przeznaczany na szpitale. Frustracja zamienia się w plemienny gniew, a system może spać spokojnie. Każdy, kto odważy się ten mechanizm wypunktować, natychmiast zostaje okrzyknięty „wrogiem narodu”. Wypowiadanie trudnych prawd z miłości do kraju jest dziś traktowane jak zdrada, bo burzy mit o kryształowym i zawsze niewinnym społeczeństwie-męczenniku.
Lekarstwo na wrzask z namiotu cyrkowego
Ten kołowrotek karmi się strachem i emocjami. Jeśli jednak wyjdziesz z namiotu cyrkowego, krzyki i tak będą się nad Tobą unosić – przebiją się w urzędzie, w sklepie, w rozmowach przy rodzinnym stole. Nie da się całkowicie odciąć od hałasu systemu, który rozciąga się nad całym krajem.
Istnieje jednak jedno, ostateczne lekarstwo, którego system boi się najbardziej: obojętność, znużenie i wewnętrzna wolność. Ludzki organizm potrafi przesycić się strachem. Gdy paliwo nienawiści się kończy, napuszone hasełka trafiają w próżnię. Widać to w cichej, postępującej sekularyzacji młodych ludzi, którzy nie palą kościołów, ale po prostu mają je głęboko w nosie. Żyją po swojemu, na własnych warunkach, ignorując dogmaty.
Dla tych, którzy gubią się w tym chaosie i dają się psychicznie wykańczać medialnemu jadowi, istnieje prosta, genialna w swojej prostocie recepta:
„Idź do lasu lub na łąkę, weź 10 głębokich oddechów i posłuchaj szumu drzew lub traw na łące i zobacz, jaki świat jest piękny. W nim miejsce jest dla wszystkich, a tylko dialog i wspólna praca buduje”.
Natura nie zna pojęcia „wroga narodu”. Pokazuje właściwe proporcje. Ostatecznie to nie wielcy inkwizytorzy i polityczni manipulatorzy wygrają tę batalię o przyszłość. Wygrają ją ludzie „podszyci wiatrem” – niezależni, odporni na presję stada, którzy potrafią spojrzeć prawdzie w oczy, odwrócić się na pięcie od cyrku i iść przed siebie. Bo prawdziwa siła tkwi w mądrości, spokoju i odrzuceniu roli owieczki skazanej na wieczne strzyżenie.
