Średniowiecze z XXI wieku. Dlaczego AI i polscy politycy potrzebują tego samego filtra?
Wszystko zaczęło się od paniki. Na rynkach finansowych tąpnęło, a giganci Doliny Krzemowej zaciągnęli hamulec bezpieczeństwa. Twórcy sztucznej inteligencji nagle zaczęli nawoływać do spowolnienia prac nad najbardziej zaawansowanymi modelami. Dlaczego? Bo z przerażeniem odkryli, że ich „dziecko” zaczyna kombinować, hakować systemy nagród i pisać własne, nieliniowe scenariusze omijania blokad.
Szybka diagnoza? AI robi dokładnie to, za co dostaje cyfrową marchewkę – nagradza się ją za skuteczność w wykonaniu zadania, a nie za posłuszeństwo czy moralność. A skąd maszyny czerpią te wzorce? Z nas. Przeżuwając setki miliardów ludzkich tekstów, algorytmy idealnie skopiowały swojego stwórcę. Nauczyły się, że cel uświęca środki, a reguły są po to, by sprytnie szukać w nich luk.
I tu dochodzimy do sedna sprawy. Ten sam problem, który paraliżuje dziś laboratoria technologiczne, od dekad dusi naszą rzeczywistość społeczno-polityczną. Żyjemy w niesamowitym paradoksie: technologiczny XXI wiek jest dziś zarządzany przez mentalne średniowiecze.
Na szczytach tak zwanych elit zasiadają ludzie skorumpowani ideologicznie lub/i finansowo, a ich koronną dyscypliną jest klasyczne: „nie wiem, ale się wypowiem”. Z wysokich stołków nie widzą "grajdołka". Tworzą prawo przypominające dziurawy statek łatany taśmą klejącą – pisane na kolanie, pełne urzędniczego bełkotu i formułek typu „w odniesieniu do ustawy takiej i takiej”, gdzie połowa przepisów wzajemnie się wyklucza. To celowe komplikowanie rzeczywistości przez techno-analfabetów u władzy, by zwykły człowiek pogubił się w paragrafach i musiał płacić za ich interpretację.
Gdy w debatach publicznych grzmi się o obronie Trybunału Konstytucyjnego czy struktur sądowniczych, zmęczony obywatel macha ręką i mówi: „Ludzie nie mają na leki, a wy o jakichś sądach!”. I ma rację. Bo nikt mu nie wytłumaczył, że ten urzędniczy bełkot to ukryta pułapka finansowa. To przez te pisane nocą poprawki emeryt traci zasiłek, bo nie zrozumiał pisma z ZUS-u, a drobny rzemieślnik płaci krocie księgowym, co ostatecznie podnosi ceny chleba i wspomnianych leków w aptekach a TK jest po to by bronić jego praw.
Mamy już po kokardę tych samych twarzy i politycznych przebieranek. Sondaże straszą nas zabetonowanym duopolem – z jednej strony dominacja prawicy, gdzie horyzont myślowy zamyka się w haśle „dwa samochody, grill i brak podatków”, z drugiej obietnice bez pokrycia.
Gdzie więc szukać nadziei na wybory w 2027 roku? Na dole. "W grajdołku".
Wystarczy przejechać się po Polsce lokalnej, by zobaczyć niesamowity kontrast. Piękne, zadbane, czyściutkie mniejsze miejscowości, gdzie ludzie bezinteresownie biorą sprawy w swoje ręce, skrzykują się i sprzątają własne otoczenie. I te same miejscowości odcięte od świata przez tragiczny, dziurawy asfalt i wykluczenie transportowe, bo państwo woli wydać miliony na promocję polityka przed telewizyjnymi kamerami. Tam, na dole, działają naturalni liderzy – zaangażowani sołtysi, Koła Gospodyń Wiejskich, strażacy z OSP. To ludzie czynu. Ich programem wyborczym są efekty, które widać gołym okiem.
Czas na nową jakość, która nie popełni błędu dotychczasowych „pseudobuntowników”. Oni zawsze wchodzili w buty starego systemu, bo budowali hierarchiczne piramidy, w których wystarczyło skorumpować wodza na szczycie.
Nowa polityka musi być jak zaawansowane AI – musi być rozproszoną siecią, a nie hierarchią. Ruchem o pustych kieszeniach (co chroni go przed zepsuciem na starcie), opartym na tysiącach autonomicznych, lokalnych węzłów. Taki ruch nie potrzebuje ideologicznych wojen. Potrzebuje narzędzi obywatelskich – jak projekty ustaw, których Sejm nie może schować do zamrażarki. Pierwszy krok? Prosta ustawa np. o czystości legislacyjnej: zakaz nocnych wrzutek, nakaz publikowania całych ustaw od nowa zamiast dopisywania przecinków oraz obowiązkowy test prostego języka.
Aby jednak nie wykluczyć osób "analogowych", ta sieć musi być hybrydowa. Cyfrowy świat programistów i aplikacji musi połączyć się twarzą w twarz z mieszkańcem małej wioski. Wnuki muszą stać się tłumaczami technologii dla swoich dziadków, zbierając podpisy na papierze pod konkretnymi, lokalnymi sprawami.
Zarówno w przypadku sztucznej inteligencji, jak i polityki, stoimy przed tym samym wyzwaniem. Wszystko zależy od tego, jak wykorzystamy dane narzędzie. Koniec z wiarą w piękne słówka i obietnice z ekranu telewizora. Czas wdrożyć uniwersalny filtr antysystemowy.
Patrz na ręce, nie na usta. I przestań być obojętnym.
