Droga przez chaszcze, czyli poranne rozważania o człowieku, historii i nadziei





Wszystko zaczęło się od zwyczajnego poranka, zapachu świeżo zalanej czerwonej herbaty i litrowego kubka, który w swojej monumentalności wydaje się jedynym słusznym narzędziem do mierzenia czasu w dzisiejszym, rozpędzonym świecie. Kiedy za oknem świat znowu licytuje się na nagłówki – od nowych wojskowych kamuflaży, przez rekordowe deficyty budżetowe, aż po geopolityczne przepychanki – łatwo wpaść w pułapkę powierzchownego osądu. Jednak prawdziwa mądrość, jak mawiała moja babcia Ania, nie leży na drogach, które nam wskazują, ani nawet na tych na przekór. Prawdziwa mądrość wymaga pójścia własną ścieżką – przez chaszcze. To droga trudniejsza, pełna potknięć i podrapań, ale na jej końcu idzie się na własnych nogach i z własnymi wnioskami.
Rozmowa o współczesności nieuchronnie cofa nas do przeszłości, bo nic nie rodzi się w próżni. Kiedy dzisiejsi ekonomiści zapatrzeni w arkusze Excela, z Balcerowiczem na czele, alarmują z powodu rozrastających się wydatków socjalnych, w mojej pamięci natychmiast uruchamia się filtr osobistego doświadczenia. Jako nastolatka przeżyłam na własnej skórze brutalność lat 90. i tzw. terapii szokowej. Dla teoretyków tamte reformy były „sukcesem makroekonomicznym” i ratowaniem kraju przed hiperinflacją. Dla milionów polskich rodzin były one jednak traumą, która z dnia na dzień zniszczyła poczucie bezpieczeństwa, zamykała szkoły, likwidowała zakłady pracy i skazywała ludzi na wyzysk w nowo powstających, zagranicznych montowniach.
Wtedy właśnie zrodził się mit państwa jako „złego gospodarza” i kult bezwzględnego, wolnego rynku, z którego pokłosiem mierzymy się do dziś. To właśnie tamte bolesne doświadczenia i zapaść zaufania do instytucji publicznych wyhodowały dzisiejszą polaryzację i utorowały drogę politykom pokroju Mentzena i Brauna czy Bosaka , Kaczyńskiego budującym swój kapitał na populizmie i podsycaniu egoistycznego darwinizmu społecznego. Przekonanie, że podatki to zło, a wsparcie socjalne (jak 800 plus) to „rozdawnictwo”, a nie inwestycja w kapitał ludzki i społeczeństwo, to ślepa uliczka. Świat zachodni boleśnie przekonał się o tym podczas kryzysu w 2008 roku. Państwo jest bogate tylko wtedy, gdy bogaci i bezpieczni są jego mieszkańcy, a sam wskaźnik PKB bywa pustym symbolem – co doskonale pokazuje współczesna Rosja, pompująca statystyki produkcją czołgów, podczas gdy poziom życia jej obywateli drastycznie spada.
Żyjemy dziś w kraju, który przypomina szybkowar ustawiony na dużym ogniu. Pozorna apatia społeczeństwa, zmęczonego wieczną wojną plemienną w mediach, jest myląca. Pod pokrywą kipi ogromne ciśnienie. W dobie permanentnego maratonu wyborczego, który czeka nas w najbliższych latach 2027-2031, politycy będą dolewać oliwy do ognia, licytując się na chwytliwe, krótkie narracje. Ta polaryzacja jest najwspanialszym prezentem dla naszych zewnętrznych wrogów. Rosyjska dezinformacja nie potrzebuje dziś czołgów; wystarczą algorytmy mediów społecznościowych, które sączą podprogowy jad. Kiedy widzimy krótkie, kilkunastosekundowe nagrania uderzające w kobiety czy grające na historycznych resentymentach wobec Ukraińców, nasza podświadomość chłonie to jak gąbka. A historia uczy nas bezlitośnie: ilekroć Polska i Ukraina stawały przeciwko sobie, jedynym ostatecznym zwycięzcą zawsze był Kreml.
Wystarczy jeden potężny impuls, jeden „czarny łabędź” – na przykład zmasowany atak hybrydowy paraliżujący systemy bankowe tuż przed świętami – by ten polski szybkowar eksplodował. W warunkach chaosu zniknie złudzenie indywidualnego bezpieczeństwa. Ale paradoksalnie, to właśnie w takich momentach krytycznych, gdy medialne elity okazują się bezużyteczne, w ogniu realnego zagrożenia rodzą się naturalni liderzy – ludzie czynu, a nie partyjnych gabinetów.
Gdzie więc szukać ratunku przed tą wszechobecną sieczką i manipulacją? Odpowiedź przynosi zaskakujący trend: kontrrewolucja uwagi. Ludzie mają dość 15-sekundowych filmików i wzajemnego przekrzykiwania się w studiach telewizyjnych. Rekordy popularności biją dziś wielogodzinne podcasty, w których rozmówcy są siebie nawzajem ciekawi, okazują sobie szacunek i wspólnie szukają prawdy. To nowa forma „mówionej książki”, która zmusza do zatrzymania się i refleksji. To powrót do tego, co najważniejsze – do dziecięcej ciekawości świata.
Od dziecka zadawałam pytanie: „a czemu?”. W dorosłym życiu wielu ludzi wstydzi się tego pytania, obawiając się, że wyjdą na nieświadomych. Dla mnie zachowanie tej dziecięcej iskry to fundament budowania przyszłości i jedyny sposób na oswojenie lęku przed nieznanym. Interesuję się wszystkim – od historii, przez geopolitykę, po kosmos i nowoczesną naukę – bo wiem, że te dziedziny to sieć naczyń połączonych. Nie boję się technologii, algorytmów ani sztucznej inteligencji. One są neutralne. Boję się ludzi, którzy ich używają. Boję się naszej ludzkiej skłonności do bezkrytycznego zachwytu nad charyzmatycznymi, technologicznymi czy politycznymi „mesjaszami”, którzy zbyt często okazują się psychopatami. Współczesny świat daje im do rąk narzędzia inwigilacji i manipulacji o sile, o jakiej dawni dyktatorzy mogli tylko marzyć. A rachunek za ich szaleństwo na koniec zawsze płacą zwykli ludzie.
Mimo tych wszystkich potknięć, kryzysów i trudnych lekcji, które odebrałam od życia, nie tracę ducha. Nadzieja umiera ostatnia, a ja wciąż ją w sobie noszę. Dopóki istnieje Ziemia, dopóki jesteśmy na niej razem, dopóki potrafimy odrzucić gotowe odpowiedzi algorytmów na rzecz mądrej, głębokiej rozmowy i przedzierania się przez chaszcze – szansa na zmianę wciąż jest otwarta. I z tą myślą kończę pić moją poranną herbatę, gotowa na kolejny dzień.

Popularne posty z tego bloga