Iluzja demokracji. Jak urzędnicza bezkarność i ideologia drenują nasze kieszenie



W teorii konstytucyjnej jesteśmy suwerenem. To od nas – obywateli – ma pochodzić cała władza w tym państwie. W praktyce jednak, gdy gasną światła jupiterów po wieczorze wyborczym, suweren zderza się z brutalną rzeczywistością, w której staje się bezradnym petentem, a politycy otrzymują od nas „czek in blanco” na całą kadencję. System został tak skonstruowany, by władza czuła się absolutnie bezpieczna i bezkarna, bez względu na to, jak bardzo oszuka swoich wyborców.
Podczas gdy na poziomie lokalnym prawo daje nam realny bat na urzędników w postaci referendum odwoławczego (gdzie zjednoczeni mieszkańcy mogą odwołać wójta czy burmistrza), na poziomie krajowym jesteśmy całkowicie ubezwłasnowolnieni. W polskiej Konstytucji posłowie i senatorowie są chronieni przed własnymi wyborcami. Nie wiążą ich żadne instrukcje – poseł może dzień po wyborach zmienić partię, złamać każdą obietnicę i zagłosować wbrew elementarnemu bezpieczeństwu obywateli, a my nie mamy żadnego prawnego mechanizmu, aby odwołać go przed końcem kadencji. Instytucja przedterminowego odwołania parlamentarzysty (tzw. recall), która z powodzeniem funkcjonuje w Wielkiej Brytanii, Szwajcarii czy Stanach Zjednoczonych, w Polsce po prostu nie istnieje.
Zamiast tego politycy zaoferowali nam dwie cyniczne iluzje kontroli:
Po pierwsze: referendum krajowe. Narzędzie demokracji bezpośredniej zostało przez rządzących doszczętnie zniszczone i ośmieszone. Gdy obywatele zbierają miliony podpisów pod ważnymi społecznie sprawami, Sejm może zwykłą większością głosów wrzucić ich wniosek do kosza. Gdy zaś władza sama organizuje referendum – jak w 2023 roku – układa pytania tak głupie i tendencyjne, że wprost obrażają one inteligencję średnio rozgarniętego człowieka. Cel nie polega na wysłuchaniu głosu narodu, ale na cynicznej manipulacji i zwożeniu swojego elektoratu do urn.
Po drugie: skarga konstytucyjna. To teoretyczne prawo do obrony przed niesprawiedliwą ustawą to w rzeczywistości mur nie do przebicia dla zwykłego człowieka. Aby z niej skorzystać, trzeba najpierw przejść wieloletnią, wyniszczającą psychicznie i finansowo drogę przez wszystkie instancje sądów powszechnych. Na samym końcu obywatel zderza się z tzw. przymusem adwokackim – nie wolno mu samemu napisać pisma, musi opłacić drogą kancelarię. To sprawia, że skarga konstytucyjna jest luksusem wyłącznie dla bogatych. A na końcu tej drogi i tak czeka głęboko upolityczniony i poddany presji ideologicznej Trybunał Konstytucyjny, którego linia niszczenia praw kobiet nie zaczęła się wcale w 2020 roku, ale ma swoje korzenie już w pamiętnym wyroku z maja 1997 roku pod przewodnictwem prof. Zolla.
Najbardziej przerażający w tym wszystkim jest jednak całkowity brak osobistej odpowiedzialności majątkowej tych ludzi. Parafrazując Urbana: „politycy się wyżywią”, a społeczeństwo musi zaciskać pasa. Gdy Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu seryjnie zasądza odszkodowania dla pokrzywdzonych przez polski system kobiet (w sprawach Alicji Tysiąc, P. i S., czy najnowszych wyroków za zmuszanie do wyjazdów aborcyjnych za granicę), żaden sędzia TK, minister czy poseł nie traci ani złotówki ze swojej pensji. Wszystkie te zadośćuczynienia i kary – idące w setki tysięcy euro – są wypłacane solidarnie z budżetu państwa.
Ustawa z 2011 roku o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych jest całkowicie martwa. Swoi nie skarżą swoich, a odpowiedzialność rozmywa się w kolegialnych głosowaniach sejmowych pod osłoną immunitetów. Im więcej ideologicznych błędów popełnia władza, tym mniej pieniędzy zostaje w budżecie na nasze podstawowe potrzeby, na zamykane porodówki, na leki, na godne życie. To potworna asymetria: oni zatrzymują immunitety, władzę i wysokie odprawy, a my zostajemy z rachunkiem do zapłacenia. Dopóki nie zbudujemy społeczeństwa, które wymusi twardą zmianę zasad gry i osobistą odpowiedzialność finansową urzędników, system ten nadal będzie bezkarnie pożerał własnych obywateli.

Popularne posty z tego bloga