Kiedy pękają fasady. O bliskowschodnim piekle, ślepocie Zachodu i szansie na wielkie otrzeźwienie w Polsce
Wszystko, co dziś oglądamy w serwisach informacyjnych, przypomina teatr, w którym aktorzy zapomnieli już swoich roli, a suflerzy dawno pouciekali. Kiedy patrzymy na to, co dzieje się w Izraelu, na terytoriach palestyńskich, w Brukseli, Waszyngtonie, czy wreszcie na naszym własnym, polskim podwórku, uderza jedna, bolesna prawda: świat, który znaliśmy – świat oparty na eleganckich notach dyplomatycznych i okrągłych zdaniach o prawach człowieka – właśnie uderza o ścianę. I chociaż politycy wciąż próbują nas karmić fasadowymi „wyrazami głębokiego zaniepokojenia”, ta machina strachu i hipokryzji nieuchronnie zmierza ku końcowi.
Grzech założycielski, czyli jak Europa przepisała swój rachunek sumienia
Żeby zrozumieć, dlaczego ten konflikt zakorzenił się w DNA Bliskiego Wschodu tak głęboko, musimy cofnąć się do samego początku, do momentu, w którym to potworne piekło zostało wybrukowane tak zwanymi „dobrymi intencjami”. Kiedy w listopadzie 1947 roku nowo powstałe ONZ przegłosowało Rezolucję 181 dzielącą Palestynę, świat zachodni nie kierował się czystą empatią. Europa, sparaliżowana wyrzutami sumienia po koszmarze Holokaustu, panicznie szukała moralnego alibi. Zamiast otworzyć własne granice i uderzyć się w pierś, zachodnie mocarstwa wolały zrzucić ten gigantyczny ciężar na barki ludzi, którzy z europejską tragedią nie mieli nic wspólnego.
Amerykański antysemityzm i restrykcyjne przepisy imigracyjne (których symbolem był tragiczny rejs statku St. Louis w 1939 roku, odprawionego z kwitkiem u brzegów USA) sprawiły, że dla setek tysięcy ocalałych Żydów wegetujących w powojennych obozach w Europie, drzwi na Zachód pozostały zamknięte. Poparcie projektu państwa żydowskiego w Palestynie było dla Waszyngtonu i Londynu niezwykle wygodne. Wtedy, w 1947 roku, w ruch poszedł bezwzględny lobbing – USA szantażem finansowym wymuszały głosy na mniejszych państwach, a Józef Stalin i blok wschodni (w tym Polska) poparli podział z zimną, geopolityczną kalkulacją, chcąc po prostu wypchnąć Brytyjczyków z regionu. Mniejszości żydowskiej (stanowiącej ok. 33% ludności i posiadającej mniej niż 7% ziemi) przyznano aż 56% terytorium, ignorując wolę większości rdzennej ludności arabskiej. Od tamtej pory słynne, syjonistyczne hasło „Ziemia bez ludu dla ludu bez ziemi” stało się symbolem wymazania Palestyńczyków z ich własnego domu. A przecież narodziny tego państwa od początku były ufundowane na brutalności – radykalne bojówki paramilitarne, jak Irgun kierowany przez Menachema Begina, czy Banda Sterna, bez skrupułów stosowały przemoc polityczną, czego symbolem stał się krwawy zamach na hotel King David w 1946 roku.
Potwór w ogrodzie, czyli polityka strachu jako waluta
Przez kolejne dekady ten konflikt uczył się karmić samym sobą. Z czasem okazało się, że permanentne zagrożenie to najwygodniejsze narzędzie do rządzenia ludźmi po obu stronach muru. Benjamin Netanjahu doprowadził tę grę do cynicznej perfekcji. Przez lata, posługując się zasadą „dziel i rządź”, dosłownie hodował Hamas w Strefie Gazy. Pozwalając na to, by płynęły tam katarskie miliony, premier Izraela celowo osłabiał umiarkowaną Autonomię Palestyńską na Zachodnim Brzegu. Po co? By na arenie międzynarodowej móc bez końca powtarzać: „Widzicie? Nie mamy z kim rozmawiać o pokoju”. Ta taktyka dawała mu idealną zasłonę dymną do cichej, brutalnej kolonizacji Zachodniego Brzegu przez agresywnych osadników, którzy do dziś zajmują kolejne ziemie pod ochronnym parasolem izraelskiej armii.
Zresztą, Izrael od dawna potrafił eksportować ten chaos na zewnątrz, czego najstraszniejszym przykładem stał się Liban. Przed 1975 rokiem Bejrut był nazywany Szwajcarią Bliskiego Wschodu – oazą kultury, spokoju i handlu. Ta krucha równowaga runęła, gdy w wyniku wojen z Izraelem do Libanu napłynęły setki tysięcy zdesperowanych palestyńskich uchodźców. Inwazja Izraela w 1982 roku, przeprowadzona rzekomo dla „stabilizacji”, przyniosła potworną masakrę bezbronnych cywilów w obozach Sabra i Szatila, na którą izraelskie wojsko patrzyło z obojętnością. Długoletnia okupacja południa kraju stała się z kolei idealną pożywką dla narodzin Hezbollahu. Ten schemat działa do dziś: radykałowie po obu stronach potrzebują siebie nawzajem, by uzasadnić swoje istnienie. Strach przed „wrogiem u bram” wspaniale jednoczy przerażone społeczeństwo wokół wodza, paraliżuje wewnętrzną opozycję i pozwala zapomnieć o drożyźnie, aferach czy korupcji.
Poncjusz Piłat w Warszawie i Brukseli
W obliczu tego dramatu tak zwana społeczność międzynarodowa zachowuje się jak Poncjusz Piłat – obmywa ręce i odwraca wzrok. Słowo „ludobójstwo” nie przechodzi zachodnim politykom przez gardła, bo oficjalne nazwanie rzeczy po imieniu niosłoby za sobą potężne konsekwencje prawne. Zmusiłoby rządy do nałożenia embarga na broń i zerwania strategicznych więzi z Izraelem, na co nikt z powodów geopolitycznych nie ma ochoty.
Dla nas w Polsce symbolem tej żałosnej uległości na zawsze pozostanie śmierć Damiana Sobola w kwietniu 2024 roku. Polski wolontariusz, niosący pomoc głodującym, zginął od izraelskich pocisków, a reakcja naszych władz skończyła się na dyplomatycznym pomrukiwaniu i nocie. Ta bezsilność obnażyła przerażające podwójne standardy: gdyby nasz rodak zginął z rąk żołnierzy kraju, który nie jest przyjacielem Waszyngtonu, np. Iranu Warszawa grzmiałaby o terroryzmie państwowym. W imię lojalności wobec wielkiego sojusznika zza oceanu, polscy decydenci woleli jednak schować głowę w piasek.
Nawet wewnątrz Unii Europejskiej, gdzie Hiszpania pod wodzą Pedro Sáncheza i Irlandia spróbowały stać się pionierami moralnego buntu – wycofując ambasadorów czy domagając się sankcji gospodarczych – wszystko rozbija się o mur nie do przebicia. Zbliżające się w Hiszpanii przyspieszone wybory (listopad 2026 r.) mogą lada moment oddać władzę prawicy, która natychmiast wycofa się z krytyki Izraela, a potężne Niemcy, niesione historyczną winą, i tak zablokują w Brukseli każdą próbę twardszego uderzenia w Tel Awiw.
Otrzeźwienie, czyli dlaczego upadek starego ładu może nas uratować
Wszystko to maluje wyjątkowo czarny scenariusz, w którym jedynym rozwiązaniem wydaje się być totalna, regionalna wojna. I to właśnie ta potencjalna katastrofa może stać się dla Polski momentem głębokiego, odżywczego wstrząsu. Nasza scena polityczna od dwudziestu lat jest zabetonowana przez ten sam, męczący konflikt postsolidarnościowy. Partie głównego nurtu, bez względu na szyld, potrafią jedynie licytować się na proamerykański dogmatyzm – PiS ślepo kocha Donalda Trumpa i paraduje w czerwonych czapeczkach, a KO grzecznie kłania się Waszyngtonowi, zabiegając o bazy. W Polsce nie ma efektu flagi; jest tylko nieustanna wojna plemienna, w której obie strony oskarżają się o zdradę.
Wyobraźmy sobie jednak moment, w którym ten zardzewiały układ pęka. Jeśli administracja Trumpa w przewidywalnej przyszłości sprzeda Ukrainę Putinowi, zmuszając ją do oddania ziemi za rzekomy pokój, dla polskiego społeczeństwa będzie to potworny wstrząs psychologiczny. Trzydzieści lat wiary w to, że Ameryka bezwarunkowo obroni nasze granice, obróci się w pył. Jeśli w tym samym czasie wojna Izraela z Iranem podpali Bliski Wschód i wywoła gigantyczną, humanitarną falę uchodźców, która ruszy w stronę bezradnej Europy, dotychczasowe elity w Warszawie zostaną bez żadnych argumentów.
Taki kryzys, choć przerażający, może przynieść upragnione otrzeźwienie. W powstałej próżni ideologicznej może narodzi się przestrzeń dla zupełnie nowej siły – opartej na radykalnym, narodowym pragmatyzmie i suwerenności strategicznej. Polski nie da się już wtedy karmić opowieściami o „powrocie do serca Europy” czy sojuszach na gębę. Państwo będzie musiało dorosnąć, porzucić kompleksy wiecznego ucznia i zacząć chłodno kalkulować własne zyski i straty.
Pokolenie Z – gniew bez sentymentów
Głównym motorem tego resetu może stać się najmłodsze pokolenie Polaków. Dzisiejsi dwudziestolatkowie czują całkowitą alienację wobec zabetonowanego Sejmu. Dla nich mity założycielskie III RP, opowieści o Solidarności czy stanie wojennym to prehistoria, która nie płaci ich rachunków i nie obniża zaporowych cen mieszkań. Choć młodzi są wewnętrznie pęknięci – młodzi mężczyźni uciekają w stronę wolnościowej Konfederacji, a dziewczęta wybierają podmiotową Lewicę – łączy ich jedno: głęboki, pragmatyczny lęk przed przyszłością.
Z badań jasno wynika, że ich największym koszmarem jest wybuch wojny i niekontrolowana migracja (po 68% wskazań). Oni nie mają już w sobie tej naiwnej wiary, że Zachód załatwi za nas wszystko. Chcą silnego, bezpiecznego państwa, które dba o swoich obywateli, a nie bawi się w fasadową dyplomację.
Młode pokolenie to tykająca bomba zegarowa podłożona pod posolidarnościowy system. Brakuje im tylko jednej, potężnej iskry – zewnętrznego wstrząsu, który ostatecznie obnaży bezradność starych polityków. Kiedy ten moment nadejdzie, nowe pokolenie, wolne od dawnych strachów i kompleksów, bez cienia sentymentu wyrzuci obecny, uległy układ na śmietnik historii, budując Polskę na fundamencie chłodnego realizmu. Bo prawdziwa podmiotowość rodzi się dopiero wtedy, gdy człowiek – i naród – zrozumie, że w godzinie próby musi liczyć wyłącznie na siebie.
