Mit niewinności i parawan z Brukseli. O polskim romantyzmie, wymazanych kobietach i nadgorliwości elit



Polska kultura polityczna od stuleci cierpi na specyficzną przypadłość, którą można określić jako skażenie paradygmatem romantycznym lub zbiorowym „kordianizmem”. Jest to konstrukcja tożsamościowa oparta na micie „Chrystusa narodów” – przekonaniu o absolutnej, dziejowej niewinności Polski, która zawsze była wyłącznie ofiarą obcych potęg, niosącą wolność innym, ale sama nigdy niesplamioną grzechem dominacji, kolonizacji czy niesprawiedliwości społecznej. Ten romantyczny filtr nie tylko fałszuje rzetelną ocenę przeszłości (czego dowodem jest agresywne wypieranie dyskusji o brutalnej, feudalnej naturze polskiej obecności na Kresach Wschodnich), ale także w dramatyczny sposób zniekształca współczesną praktykę rządzenia, uderzając w najsłabsze grupy społeczne.
Najbardziej jaskrawym i bolesnym dowodem na destrukcyjną siłę tego romantycznego mitu jest sposób, w jaki oficjalna historia III Rzeczypospolitej potraktowała kobiety zaangażowane w ruch „Solidarności”. Polski mit potrzebuje bohaterów formatu romantycznego – spektakularnego gestu, wodza, samotnego skoku przez płot stoczni, który idealnie prezentuje się na kartach podręczników i pomnikach. W tej zdominowanej przez mężczyzn opowieści zabrakło miejsca na tytaniczną, logistyczną i codzienną pracę tysięcy kobiet. To kobiety, takie jak Alina Pienkowska, która w kluczową sobotę sierpnia 1980 roku zamknęła bramy stoczni i wezwała do strajku solidarnościowego, uratowały ten ruch przed natychmiastowym upadkiem. To kobiety w stanie wojennym – gdy mężczyźni zostali internowani – utrzymały podziemie, drukowały prasę, organizowały siatki pomocy. Często płaciły za to potworną cenę, jak Janina Kończak, której SB internowało i odebrało dzieci, czy Grażyna Kuroń, której zrujnowane w obozie w Gołdapi zdrowie doprowadziło do przedwczesnej śmierci.
Gdy nadszedł rok 1989 i czas transformacji ustrojowej, romantyczni bohaterowie zasiedli w ławach rządowych, a o kobietach zapomniano. Co gorsza, to właśnie kobiety – a symbolem tego stał się upadek łódzkiego przemysłu włókienniczego – poniosły najwyższe koszty społeczne reform Leszka Balcerowicza. Ponad sto tysięcy włókniarek straciło pracę z dnia na dzień, bez osłon i pomocy. Gdy zdesperowane organizowały marsze głodowe, uderzając pustymi garnkami pod urzędami, dawni koledzy z Solidarności, realizujący doktrynę drapieżnego kapitalizmu, użyli wobec nich tej samej retoryki, którą wcześniej stosowali komuniści. Kobiety domagające się godności i prawa do życia nazwano „roszczeniowymi”, „wichrzycielkami” i „homo sovieticus”, które rzekomo niszczą młodą, wolną Polskę. Prawa kobiet zostały cynicznie przehandlowane w ramach układów z Kościołem katolickim (tzw. kompromis aborcyjny z 1993 roku), by kupić polityczny spokój na szczytach władzy.
Ten sam cynizm polskich elit politycznych, który pozwolił na wymazanie kobiet i robotnic z historii sukcesu, uwidacznia się w relacji współczesnego państwa polskiego z Unią Europejską. Polacy chcieli wejść do struktur zachodnich w 2004 roku przede wszystkim z powodów głębokiego, trafnego realizmu geopolitycznego – wiedzieli, że alternatywą dla integracji z Zachodem jest powrót w sferę wpływów imperialnej Rosji. Jednak polska klasa polityczna, od prawa do lewa, zaczęła traktować Brukselę nie jako przestrzeń mądrego rozwoju, ale jako idealny parawan dla własnego lenistwa, niekompetencji i chęci rozbudowy aparatu kontroli.
Zjawisko nadgorliwości legislacyjnej (tzw. gold-plating) stało się plagą polskiego systemu prawnego. Urzędnicy w Warszawie, wdrażając unijne dyrektywy, celowo dokręcają śrubę obywatelom, przedsiębiorcom i rolnikom. Przykłady są porażające: od restrykcyjnego kalendarza azotanowego w rolnictwie, który ignoruje realia klimatyczne, przez potężną biurokrację w prawie pracy, aż po podatkową dyrektywę DAC6, gdzie polski fiskus – jako jedyny w Europie – rozszerzył inwigilację na zwykłe transakcje krajowe, wprowadzając drakońskie kary. Kiedy obywatele protestują przeciwko absurdalnym przepisom, politycy rozkładają ręce i kłamią, że „tak każe Unia”.
W ten sposób koło polskiej historii się zamyka. Od 1989 roku do dziś rządzący ukrywają własne, często antyobywatelskie decyzje za pięknymi hasełkami lub zewnętrznymi autorytetami – kiedyś papieżem i wolnym rynkiem, dziś unijnymi wytycznymi. Dopóki polskie społeczeństwo nie odrzuci romantycznego mitu o własnej bezgrzeszności i nie zacznie rozliczać władzy wyłącznie za realne czyny, dopóty obywatele będą traktowani jak tani podwykonawcy w montowni własnego państwa. Lekcja z tamtych lat uczy jednego: jedyną obroną przed hipokryzją elit jest dojrzały, krytyczny i nieustępliwy bunt.

Popularne posty z tego bloga