O instrumentalizacji ludzkiego dramatu, kryzysie ruchów społecznych i potrzebie nowego pozytywizmu w Polsce



Wstęp: Teatr cierpienia na ołtarzu marketingu politycznego
Współczesna debata publiczna, zarówno w wymiarze globalnym, jak i lokalnym, coraz wyraźniej dryfuje w stronę bezwzględnego pragmatyzmu, w którym fundamentalne wartości humanistyczne ustępują miejsca technokratycznemu zarządzaniu emocjami strachu i nienawiści. Człowiek – wraz ze swoją jednostkową godnością, intymnością oraz osobistą tragedią – przestał być podmiotem troski państwa, a stał się zaledwie surowcem w procesie budowania kapitału politycznego. Przypadek amerykańskiej polityk Amy Acton z kampanii wyborczej w stanie Ohio stanowi jaskrawy, wręcz kliniczny przykład tego zjawiska. Wykorzystanie przez sztab kontrkandydata traumatycznych doświadczeń z jej dzieciństwa, związanych z przemocą seksualną i utratą praw rodzicielskich przez jej matkę, wyznaczyło nową, niepokojącą granicę cynizmu.
Co jednak najbardziej porażające w tym kontekście, to fakt powstania tak brutalnego materiału wyborczego i reakcja wpływowych figur politycznych, takich jak wiceprezydent J.D. Vance, który publicznie skrytykował polityków własnej partii za „marudzenie” i współczucie, uznając moralne granice kampanii za kwestię niebędącą jego zmartwieniem. Ta legitymizacja bezwzględności na najwyższych szczeblach władzy rymuje się z realiami polskiej sceny politycznej, gdzie osobiste dramaty kobiet na oddziałach położniczych czy drastyczne interwencje służb mundurowych wobec pacjentek w kryzysie psychicznym są natychmiastowo przejmowane przez partyjnych strategów. Zamiast merytorycznej dyskusji nad systemowym bezpieczeństwem obywateli, społeczeństwu serwuje się spektakl wzajemnych oskarżeń i pogardy, którego symbolem stała się urzędnicza propozycja „pokojów do wypłakania się” – propozycja będąca kwintesencją instytucjonalnego odklejenia od ludzkiego cierpienia.
 Od Ohio do Polski: Broń masowego rażenia wymierzona w dzieci i matki
To, co w USA nazwano „brudną kampanią” wokół Amy Acton, na polskim gruncie przybrało formę systemowego, bezwzględnego procederu, w którym celem politycznych ataków stają się nie tylko same kobiety-polityczki, ale ich dzieci, a ceną za partyjne zyski bywa ludzkie życie. Przekroczenie najświętszych granic prywatności i wykorzystanie traumy najmłodszych stało się w Polsce realną bronią polityczną.
Porażającym tego dowodem była tragedia posłanki Magdaleny Filiks i jej syna Mikołaja. Medialna machina propagandowa, sterowana przez partyjnych funkcjonariuszy i sprzyjające im media, celowo upubliczniła dane pozwalające na natychmiastową identyfikację nastoletniego chłopca jako ofiary pedofila. Intencją nie była ochrona ofiar, lecz cyniczne uderzenie w polityczną partię matki. Oficjalne media i politycy rządzącej prawicy z zimną krwią wykorzystali najgłębszą krzywdę dziecka, doprowadzając do wtórnej wiktymizacji chłopca, która zakończyła się jego samobójczą śmiercią. Ta tragedia pokazała, że polaryzacja w Polsce przestała być sporem o poglądy – stała się systemem, który dla zniszczenia przeciwnika jest gotów złożyć w ofierze życie bezbronnego dziecka, skazując matkę na niewyobrażalne cierpienie.
Podobny schemat moralnej degradacji powtórzył się w działaniach polityków PiS wobec dzieci asystentki wicemarszałek Sejmu Moniki Wielichowskiej. Gdy w przestrzeni publicznej pojawiły się informacje o dramacie dotykającym rodzinę bliskiej współpracownicy  polityczki, machina partyjna natychmiast ruszyła do ataku. Zamiast współczucia, ciszy i szacunku dla dobra skrzywdzonych dzieci, sprawę bezwzględnie wywleczono na polityczne afisze. Liderzy i komentatorzy prawicy próbowali obciążyć odpowiedzialnością polityczną wicemarszałek Sejmu, czyniąc z potwornej, osobistej tragedii dzieci element ordynarnej walki o władzę i wpływy. Te dwa polskie przypadki pokazują, że polska skrajna prawica zaadaptowała i udoskonaliła najgorsze wzorce bezwzględności: cierpienie dziecka i matki traktuje się tam wyłącznie jako „amunicję”, którą można wystrzelić w stronę przeciwnika, nie zważając na to, że rozrywa ona na strzępy ludzkie życia.
 Hipokryzja ikon i syndrom „Tradycyjnych Żon”
W tym patriarchalnym i spolaryzowanym układzie sił dochodzi do głębokiego paradoksu: bardzo często twarzami i najgłośniejszymi obrończyniami systemowego uderzania w podmiotowość kobiet stają się inne kobiety. Zjawisko to, opisywane historycznie przez Madeleine Albright w jej słynnym manifeście o „specjalnym miejscu w piekle dla kobiet, które nie pomagają innym kobietom”, przybiera dziś formę wyrachowanego modelu biznesowego. Kobiety aktywne w strukturach skrajnej prawicy czy radykalnych organizacji fundamentalistycznych legitymizują system dyskryminacji, dając męskim liderom wygodną tarczę przed zarzutami o mizoginię.
Współczesnym i niezwykle szkodliwym przejawem tej tendencji jest globalny trend medialny znany jako TradWives (tradycyjne żony). Na platformach takich jak TikTok czy Instagram miliony młodych dziewcząt karmią się estetycznymi, pastelowymi obrazami kobiet, które zrezygnowały z kariery na rzecz całkowitego podporządkowania się mężowi i prowadzenia domu. Cynizm tego zjawiska polega na tym, że influencerki promujące ten styl życia w rzeczywistości ciężko pracują jako doskonale zarabiające menedżerki własnych marek cyfrowych. Budują fortuny na wmawianiu innym kobietom, że ucieczka od edukacji i pracy w pełną zależność finansową od mężczyzny jest luksusem. W realnym świecie, pozbawionym milionowych zasięgów z reklam, taka postawa staje się dla młodych kobiet prostą drogą do przemocy ekonomicznej, bezbronności w wypadku rozwodu oraz strukturalnego ubóstwa na starość.
 Kryzys współczesnego feminizmu i pułapka radykalizmu
Odpowiedzią na tak zdefiniowaną pogardę powinien być silny, inkluzywny ruch emancypacyjny. Niestety, współczesny ruch kobiecy w Polsce i na świecie zmaga się z głębokim kryzysem tożsamościowym, który odpycha od niego miliony obywatelek. Grzechem pierworodnym części środowisk, określam mianem pseudofeministycznych, stało się wejście w rolę agresywnych recenzentek życia innych kobiet. Feminizm w swoim źródłowym założeniu miał opierać się na wolności wyboru – na prawie do decydowania, czy chce się realizować na dyrektorskim stanowisku, czy jako matka wychowująca dzieci w domu. W momencie, gdy praca zawodowa i korporacyjny etat zostały uznane za jedyną słuszną drogę samorealizacji, a kobiety wybierające model tradycyjny zaczęto traktować z wyższością i protekcjonalizmem, ruch ten dokonał samonegacji.
Co więcej, radykalizacja języka i dominacja narracji opartej na symetrycznej nienawiści wobec mężczyzn jako „samego zła” trwale zablokowała możliwość zbudowania szerokiego frontu społecznego. Kobiety, które są matkami synów, żonami czy córkami, w naturalny sposób odrzucają ruch, który z góry kryminalizuje i demonizuje ich bliskich ze względu na płeć. Kiedy walka o równe szanse, godne płace i bezpieczeństwo medyczne zamienia się w ideologną wojnę płci, zrównoważony, pełen szacunku głos środka zostaje całkowicie zagłuszony. Tę pustkę natychmiast wykorzystuje skrajna prawica, pozycjonując się jako jedyny obrońca „normalności” i stabilności rodziny, podczas gdy w rzeczywistości dąży do konserwacji dawnych nierówności.
 Sterowana polaryzacja jako narzędzie władzy
Brak rozwiązań systemowych nie jest jednak wynikiem niekompetencji klasy politycznej, lecz świadomie realizowaną strategią zarządzania konfliktem. Polaryzacja społeczna stała się w pełni sterowalna. Dla partii politycznych realne rozwiązanie problemu – czy to w sferze praw reprodukcyjnych, dostępności żłobków, czy stabilności rynku mieszkaniowego – oznacza utratę najcenniejszego paliwa wyborczego. Współczesna inżynieria polityczna nie buduje poparcia wokół konstruktywnych programów, lecz wokół tożsamości negatywnej. Wyborca ma iść do urn nie dlatego, że wierzy w obietnice danej partii, ale dlatego, że śmiertelnie boi się wygranej przeciwnika.
W tym czarno-białym świecie, sztucznie podsycanym przez algorytmy mediów społecznościowych, nie ma miejsca na niuanse. Chamstwo i elementarny brak kultury u liderów politycznych zaczęły być redefiniowane jako „wyrazistość”, „autentyczność” i „bezkompromisowość”. Słowna i fizyczna agresja wobec kobiet ze strony najwyższych urzędników państwowych jak wtargnięcie K. Nawrockiego do TK – realizowana w myśl zasady „ja tu rządzę, więc maluczcy z drogi” – staje się instrukcją zachowania dla młodego pokolenia. Wychowanie przez ulicę zostało zastąpione przez wychowanie przez algorytm, który monetyzuje nienawiść. Młodzi ludzie, obserwując bezkarność i brutalność na szczytach władzy, przyjmują te wzorce jako jedyną skuteczną metodę walki o status i pozycję społeczną.
 Historyczne analogie: Od maja 1926 do zdrady roku 1989
Fascynacja radykałami, którzy obiecują „wywrócenie stolika” i zaprowadzenie porządku silną ręką, odsłania przerażającą ślepotę historyczną współczesnego społeczeństwa. Słyszane dziś z ust młodego pokolenia usprawiedliwienia, że dany polityk skrajnej prawicy „tylko tak gada, a jak dojdzie do władzy, to się uspokoi”, są niemal dosłowną kalką nastrojów panujących w Niemczech na początku lat 30. XX wieku. Ta sama naiwność i zmęczenie chaosem politycznym doprowadziły również do jednego z najbardziej tragicznych wydarzeń w historii Polski – przewrotu majowego w 1926 roku.
Wówczas obietnica „uzdrowienia” (Sanacji) moralnej i politycznej kraju zakończyła się bratobójczą krwią na ulicach Warszawy, trwałym rozłamem narodu i budową autorytarnego systemu represji, którego symbolem stał się obóz w Berezie Kartuskiej. Społeczeństwo nie potrafiło się wtedy opamiętać, co w dłuższej perspektywie katastrofalnie osłabiło państwo w obliczu nadchodzącej wojny.
Kolejną, głęboką lekcją niewyciągniętej dojrzałości jest historia ruchu „Solidarność” z początku lat 80. To właśnie tamten wielki, oddolny zryw zjednoczył miliony Polaków wokół idei godności i podmiotowości. Kobiety stanowiły logistyczny i intelektualny kręgosłup podziemnej walki w stanie wojennym. Jednak po zwycięstwie w 1989 roku nowo powstałe elity solidarnościowe i liberalne dokonały systemowej zdrady swoich najwierniejszych działaczek. Kobiety zostały brutalnie wymazane z oficjalnej historii ruchu, a przy Okrągłym Stole zabrakło dla nich miejsc.
Co najgorsze, to właśnie na nie przerzucono największe koszty transformacji ustrojowej poprzez likwidację infrastruktury społecznej (żłobków, przedszkoli), upadek przemysłu lekkiego oraz cyniczny układ polityczny ograniczający ich prawa reprodukcyjne w imię poparcia Kościoła dla nowych władz. Ta zdrada do dziś rzuca długi cień na relacje społeczne w Polsce i legła u podstaw współczesnego braku szacunku do roli oraz pracy kobiet.
 Pozytywizm kontra Romantyzm: Droga do dojrzałości
Analiza tych procesów ujawnia fundamentalny błąd w polskim kodzie kulturowym. Jako naród posiadamy głęboko zakorzeniony gen romantyczny – jesteśmy mistrzami spektakularnych, emocjonalnych zrywów, które potrafią na chwilę zjednoczyć nas wszystkich, co doskonale pokazał wybuch solidarności społecznej po napaści Rosji na Ukrainę w 2022 roku. Niestety, ten romantyczny ogień pali się jasno, ale bardzo krótko. Szybko się wypala, pozostawiając pole dla politycznych drapieżników i liderek szukających „lansu osobistego”.
To, czego dramatycznie potrzebujemy, to porzucenie romantycznych mitów na rzecz nowego pozytywizmu – mrówczej, nudnej, systematycznej pracy u podstaw. Dojrzałe społeczeństwo nie buduje się na wiecach i w blasku fleszy, lecz w radach gmin, lokalnych stowarzyszeniach, strukturach pracowniczych i poprzez edukację obywatelską. Nowa jakość życia ekonomicznego i bezpieczeństwa społecznego, która powoli nadchodzi do nas jako trend z Zachodu Europy, wymaga instytucjonalnej ciągłości, a nie celebryckich twarzy. Zapalnikiem zmian nie muszą być abstrakcyjne hasła ideologiczne, lecz moment, w którym upolitycznione i zniszczone instytucje państwa uderzą bezpośrednio w codzienne, materialne bezpieczeństwo rodzin.
Wnioski: Wyjście z piaskownicy
Stoimy na krawędzi dziejowego sprawdzianu. Ostateczny wynik procesów społecznych, których jesteśmy świadkami, pokaże, czy jako naród dorośliśmy do bycia suwerennym, odpowiedzialnym społeczeństwem obywatelskim, czy nadal będziemy bawić się w politycznej piaskownicy, ryzykując przyszłość następnych pokoleń w imię doraźnych emocji i internetowych memów. Wybór między romantycznym autodestrukcyjnym zrywem a pozytywistyczną budową bezpiecznego, stabilnego domu dla wszystkich obywatelek i obywateli zadecyduje o tym, czy historia po raz kolejny powtórzy swój najtrudniejszy scenariusz, czy też w końcu zdołamy przerwać ten cykl.

Popularne posty z tego bloga