Syndrom Drogi na Przełęcz. Współczesny rozkrok Wojska Polskiego w cieniu historycznych błędów




Historia kołem się toczy, a lekcje z niej płynące zbyt często bywają ignorowane przez tych, którzy trzymają ster władzy. Refleksja nad obecnym stanem Wojska Polskiego nieuchronnie prowadzi do bolesnych analogii z latami 20. i 30. XX wieku. Wtedy również polskie elity polityczno-wojskowe uległy magii wielkich zakupów, defiladowego blichtru i niezłomnej wiary we własną propagandową potęgę. Wtedy także lojalność wobec układu rządzącego znaczyła więcej niż rzeczywiste kompetencje, a merytoryczna krytyka była piętnowana jako defetyzm lub sianie wrogiej propagandy. Efekt tamtego mentalnego rozkroku między mitem a rzeczywistością przyniósł katastrofę września 1939 roku. Dzisiejsza armia, choć wyposażana w najnowocześniejsze technologie świata, wykazuje niepokojąco bliskie, strukturalne podobieństwa do tamtych błędów przeszłości.
Współczesne Wojsko Polskie znalazło się w stanie głębokiej instytucjonalnej schizofrenii – rozdarte między nowoczesnym sprzętem a archaiczną, folwarczną mentalnością zarządzania ludźmi.
 Mentalność folwarczna i fasada procedur
U podstaw systemowego kryzysu polskiej armii leży głęboko zakorzeniona kultura bezwzględnego posłuszeństwa, która myli dyscyplinę z poddaństwem. Ostatnie głośne śledztwa dziennikarskie – w tym wstrząsające sprawy szeregowej Mai z 34. Brygady Kawalerii Pancernej w Żaganiu czy pani Elizy z 23. Pułku Artylerii w Bolesławcu – obnażyły bezradność oficjalnych procedur anty-mobbingowych w starciu z wojskową hierarchią. Wprowadzane przez Ministerstwo Obrony Narodowej telefony zaufania, pełnomocnicy ds. wojskowej służby kobiet czy wewnętrzne komisje okazują się w dużej mierze instytucjonalną fasadą.
Gdy podwładny (najczęściej kobieta) decyduje się na głośny protest przeciwko molestowaniu seksualnemu, mobbingowi czy szantażowi zawodowemu, system nie uruchamia mechanizmów ochronnych. Uruchamia za to mechanizm odwetowy. Ofiara jest izolowana, kryminalizowana i ostatecznie zmuszana do odejścia z armii, podczas gdy oskarżani przełożeni bywają chronieni parasolem instytucjonalnej omerty. System panicznie reaguje na niezależność psychiczną i asertywność, ponieważ w kulturze garnizonowej wykazanie błędu przełożonemu jest traktowane nie jako obrona praw człowieka, ale jako zamach na świętą zasadę hierarchii.
 Negatywna selekcja i kultura „wiernych, ale miernych”
Ta patologia przenosi się bezpośrednio na system awansów. Kolejne fale politycznych czystek wymiotły z wojska i służb specjalnych najbardziej doświadczonych oficerów operacyjnych i dowódców liniowych z realnym doświadczeniem bojowym z Iraku czy Afganistanu. Ich miejsce zbyt często zajmują ludzie, których główną kompetencją jest lojalność polityczna i towarzyska.
Najnowsze skandale związane z organizacją ekspresowych kursów generalskich na Akademii Sztuki Wojennej pokazują, że stanowiska dowódcze stały się walutą przetargową w Warszawie. Na generałów próbuje się szkolić urzędników zza biurek, asystentów polityków czy rzeczników prasowych, podczas gdy wybitni dowódcy liniowi są spychani na boczny tor. W cenie jest lizustwo, unikanie trudnych tematów i podpisywanie raportów, że „wszystko działa”. Taka negatywna selekcja rodzi ogromną frustrację wśród młodych, ambitnych żołnierzy, którzy masowo odchodzą do cywila, nie chcąc uczestniczyć w fikcji sterowanej przez protegowanych z politycznego nadania.
 Mit defiladowy i sprzęt na papierze
Instytucjonalna skłonność do pudrowania rzeczywistości odbija się również na modernizacji technicznej. Kupujemy najnowocześniejsze czołgi, samoloty i systemy rakietowe, ale zapominamy o logistyce, bazach remontowych i integracji systemów.
Słynne już słowa analityka Jarosława Wolskiego o tym, że nowe czołgi K2 „sypią się jak choinka na Trzech Króli”, idealnie obrazują ten pośpiech i brak zaplecza. Co gorsza, kompromitujące wyniki testów ogniowych polskiego Zdalnie Sterowanego Modułu Uzbrojenia, który na dystansie 1,5 kilometra odnotował dokładnie zero trafień, udowadniają, że polski przemysł obronny cierpi na głęboką niewydolność. Agencja Uzbrojenia i MON na merytoryczną krytykę techniczną reagują najczęściej zaprzeczeniem lub oskarżaniem niezależnych ekspertów o uleganie wrogiej propagandzie. Dokładnie tak samo przed 1939 rokiem przekonywano społeczeństwo, że jesteśmy „silni, zwarci, gotowi”, ignorując krytyczne braki w amunicji, łączności i zaopatrzeniu.
 Niezłomny fundament. Zaangażowanie wbrew systemowi
Mimo tego niezwykle ponurego i niepokojącego obrazu wyłaniającego się z gabinetów MON i struktur dowódczych, Polska posiada kapitał, którego żadna polityczna niekompetencja nie jest w stanie doszczętnie zniszczyć: są nim ludzie.
W jednostkach liniowych, na poligonach, w okopach i na bazach sił powietrznych nadal służą tysiące żołnierzy, podoficerów i młodszych oficerów, dla których mundur nie jest narzędziem kariery, lecz symbolem najwyższego zobowiązania wobec Ojczyzny. To ludzie o niezwykłym poziomie patriotyzmu, profesjonalizmu i determinacji. Wyciągając wnioski z wojny w Ukrainie, doskonale rozumieją oni wymagania nowoczesnego pola walki – wiedzą, jak kluczowa jest elastyczność, inicjatywa i niezależność myślenia.
Ci żołnierze codziennie wykonują morderczą pracę wbrew systemowi, który rzuca im kłody pod nogi. To oni, ryzykując zdrowie i życie na granicach czy w trakcie misji międzynarodowych, stanowią realną barierę dla potencjalnego agresora. Ich gotowość do obrony kraju, wysokie morale bojowe oraz etos służby są fundamentem polskiego bezpieczeństwa. Tragizm obecnej sytuacji polega na tym, że ci wspaniali obywatele w armii zasługują na liderów formatu XXI wieku, a nie na folwarcznych zarządców dbających wyłącznie o własne awanse i polityczne układy.
 Wnioski na przyszłość
Możemy wydać setki miliardów złotych na najnowocześniejszą broń świata, ale bez głębokiej reformy kulturowej wewnątrz sił zbrojnych ten sprzęt w godzinie próby może okazać się bezużyteczny. Armia nie wygra wojny bez asertywnych, samodzielnie myślących i odpornych psychicznie żołnierzy. Dopóki system będzie tępił te cechy u kobiet i mężczyzn w koszarach, dopóki znajomości będą ważniejsze niż umiejętności, dopóty będziemy powtarzać błędy Sanacji. Wojsko Polskie potrzebuje natychmiastowego odpolitycznienia, wprowadzenia cywilnej, niezależnej kontroli nad sprawami o mobbing oraz oparcia awansów generalskich na rygorystycznym doświadczeniu liniowym. Tylko wtedy niesamowity potencjał ludzki i zaangażowanie polskich żołnierzy nie zostaną zmarnowane, a historia nie zatoczy swojego najczarniejszego koła.

Popularne posty z tego bloga